Dong riềng đỏ – vị thuốc quý nhiều công dụng

1682

Trong cuộc sống thường ngày, dong riềng là một loại củ quen thuộc, thường được trồng ở vùng nông thôn. Trong dân gian, dong riềng được xem là một vị thuốc quý với nhiều tác dụng dược lý đa dạng.

Cây dong riềng đỏ

Cây Dong riềng đỏ có tên khoa học là Canna edulis – Kur thuộc họ Cannaceae, được trồng nhiều ở vùng nhiệt đới. Cây dong riềng, còn gọi là khoai riềng, khoai đao, khương vu… Cây Dong riềng đỏ tiếng Nùng Cao Bằng gọi đó là cây Slim khỏn (tim đập rộn), người Nùng Văn quan Lạng sơn gọi là cây Slim tàu tẳng (tim đập nhanh liên hồi), người Dao gọi là Si mun (đau tim).

Trong những năm tháng khó khăn, cũng như ngô, khoai, sắn, củ dong riềng được dùng làm thực phẩm thay thế cho lúa gạo bằng cách luộc ăn. Hiện nay, dong riềng thường được chế biến thành miến. Tuy nhiên, ít người biết rằng, từ xa xưa, dong riềng đỏ còn được dùng để làm thuốc với những tác dụng dược lý vô cùng đa dạng.

Theo dược học cổ truyền, củ dong riềng vị ngọt, tính lạnh, có tác dụng thanh nhiệt lợi thấp, an thần và giáng áp, thường được dùng để chữa viêm gan vàng da, bệnh lỵ mạn tính, ho ra máu, huyết lậu (rong huyết), bạch đới (khí hư), kinh nguyệt không đều, ung nhọt…

Tuy nhiên theo kinh nghiệm dân gian, một số đồng bào dân tộc ở Thái Nguyên, Cao Bằng, Lạng Sơn, Sơn La… còn sử dụng nước sắc cây và củ Dong riềng đỏ để chữa một số bệnh đường ruột, chữa đau gan, đau thận.

Theo sách Sinh thảo, dược tính củ dong riềng có công dụng “thoái nhiệt độc, trị ung nhọt, lợi tiểu tiện”. Còn sách Nam Ninh thị dược vật chí ghi rằng: dong riềng có khả năng thu liễm, trừ đàm, được dùng để chữa lỵ kinh niên, thổ huyết và các bệnh thần kinh.

Sách Tứ Xuyên trung dược chí viết: “Dong riềng bổ thận hư, trị huyết lậu, bạch đới, rối loạn kinh nguyệt, nhọt độc giai đoạn sưng nóng đỏ đau”. Cách dùng thông thường là sắc lấy nước uống, ăn củ dong riềng luộc hoặc giã nát đắp ngoài.

Một số bài thuốc phổ biến từ củ dong riềng

Cây dong riềng đỏ được sử dụng trong nhiều bài thuốc chữa bệnh

Với những tác dụng dược lý đa dạng, củ dong riềng được sử dụng trong rất nhiều bài thuốc chữa bệnh khác nhau, đem lại hiệu quả cao.

Để chữa rong kinh kéo dài, người bệnh có thể dùng củ dong riềng và hoa đỗ quyên (ánh sơn hồng) lượng vừa đủ hầm gà ăn. Để chữa đau răng và khí hư dùng củ dong riềng và gạo nếp hầm gà ăn

Với những trường hợp trẻ em bị chướng bụng thì có thể dùng lá, hoa dong riềng và kim tiền thảo lượng bằng nhau, giã nát, sao nóng rồi đắp lên bụng.

Theo kinh nghiệm dân gian, các bộ phận khác nhau của dong riềng đỏ đều có thể dùng làm thuốc chữa bệnh. Để cầm máu vết thương do kim khí, có thể dùng hoa dong riềng 20g sắc uống, để chữa viêm gan vàng da dùng rễ dong riềng sắc uống; để chữa viêm tai chảy mủ dùng hạt dong riềng sấy khô tán bột rắc vào trong tai…

Ở Ấn Độ, rễ dong riềng còn được dùng để làm ra mồ hôi, lợi tiểu, dùng để điều trị sốt và phù thũng.

Tại Trung Quốc, các nhà y học đã tiến hành nghiên cứu dùng rễ dong riềng điều trị bệnh viêm gan truyền nhiễm cấp tính bằng cách mỗi ngày lấy 100 – 150g rễ dong riềng tươi, thái vụn, sắc kỹ lấy nước, chia uống 2 lần sáng và chiều, 20 ngày là 1 liệu trình, trong thời gian dùng thuốc kiêng tôm cá và các thức ăn cay. Kết quả sơ bộ cho thấy, trên 63 bệnh nhân có 58 ca khỏi bệnh, 3 ca có chuyển biến tốt và 2 ca không đỡ, đạt hiệu quả 96,8%, trong đó khỏi bệnh sau 20 ngày là 34 ca, sau 30 ngày là 18 ca, sau 45 – 47 ngày là 6 ca.

Một nghiên cứu khác dùng dong riềng phối hợp với một số thảo dược khác chế thành thuốc viên điều trị cho 100 bệnh nhân cũng đạt kết quả rất tốt với 92 ca khỏi bệnh và 8 ca có chuyển biến rõ rệt.

Như vậy, không chỉ là loại thực phẩm quen thuộc trong cuộc sống, dong riềng đỏ còn là một cây thuốc quý, có tác dụng dược lý đa dạng, sử dụng dễ dàng, giúp cải thiện tình trạng sức khỏe hiệu quả.